جت‌لگ اجتماعی (Social Jetlag) به ناهماهنگی مزمن بین ساعت زیستی بدن (کرونوتایپ) و ساعت اجتماعی تحمیلی (زمان کار، مدرسه یا تعهدات روزمره) اشاره دارد. این اصطلاح برای اولین بار در سال ۲۰۰۶ توسط تیل روننبرگ و همکارانش مطرح شد و امروزه به یکی از مفاهیم کلیدی در پژوهش‌های خواب و سلامت تبدیل شده است. الگوی معمول این پدیده چنین است: فرد در روزهای کاری یا تحصیلی مجبور است زودتر از آنچه بدنش می‌خواهد بیدار شود (کم‌خوابی)، و در روزهای تعطیل برای جبران آن تا دیروقت می‌خوابد (خواب جبرانی). این چرخه باعث می‌شود ساعت زیستی بدن به تأخیر بیفتد و در شروع هفته‌ی بعد، دوباره با ساعت اجتماعی ناهماهنگ شود؛ دقیقاً مثل این است که هر آخر هفته به یک منطقه‌ی زمانی دیگر سفر کنید و شنبه صبح برگردید. این پدیده بسیار فراگیر است. بر اساس داده‌های روننبرگ، تنها ۱۳٪ از افراد هیچ جت‌لگ اجتماعی را تجربه نمی‌کنند. حدود ۶۹٪ حداقل یک ساعت و حدود یک‌سوم افراد دو ساعت یا بیشتر جت‌لگ اجتماعی را تجربه می‌کنند . نوجوانان به دلیل تغییرات زیستی دوران بلوغ و دیرتر خوابیدن، از گروه‌های پرخطر هستند  شواهد پژوهشی، آن را با پیامدهای جدی سلامت روان (مانند افزایش علائم اضطراب و افسردگی) و سلامت جسمی (مانند چاقی، دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی) مرتبط می‌دانند. نوجوانان به دلیل تغییرات زیستی دوران بلوغ و تمایل به دیرتر خوابیدن، از گروه‌های پرخطر محسوب می‌شوند.

یک پژوهش جدید نشان می‌دهد نوجوانانی که برنامه خوابشان در روزهای هفته و آخر هفته منظم نیست، بیشتر در معرض اضطراب قرار دارند. با آغاز سال تحصیلی و بازگشت روال‌ها به «حالت عادی»، بسیاری از نوجوانان بعد از تابستانی پر از دیرخوابیدن و برنامه‌های نامنظم تعطیلات برای بیدار شدن‌های صبح زود به زحمت می‌افتند. در طول سال تحصیلی، دانش‌آموزان روزها را تا آخر هفته می‌شمارند به امید جبران ساعت‌های خواب از دست‌رفته در طول هفته؛ الگویی که پژوهشگران آن را «جت‌لگ اجتماعی» می‌نامند.

بر اساس یک مطالعه ی تازه در دانشگاه ساوتهمپتون در بریتانیا، همین «جت‌لگ اجتماعی» ممکن است بر سلامت روان جوانان اثر منفی بگذارد. پژوهشگران می‌گویند با توجه به تغییرات زیستی خواب در دوره نوجوانی، توجه به نیازهای خواب جوانان و حتی بازنگری در ساعت شروع مدارس می‌تواند راهی برای پیشبرد کار باشد.
در این مرور ۱۲ پژوهش با مشارکت بیش از ۲۳۰ هزار نفر بررسی شد و مشخص شد نوجوانانی که میزان بیشتری از «جت‌لگ اجتماعی» را تجربه می‌کنند، بیشتر احتمال دارد سطوح بالاتری از اضطراب را گزارش کنند. به نظر می‌رسد این چرخه‌ای معیوب است، چون سطوح بالاتر اضطراب هم «جت‌لگ اجتماعی» بیشتر را پیش‌بینی می‌کند، اما نویسندگان یادآور شدند این یک همبستگی است نه رابطه علت و معلول اثبات‌شده.
نویسندگان نوشتند این یافته‌ها بر اهمیت راهبردهای رفتاری که خواب سالم و منظم را هدف می‌گیرند، به عنوان ابزاری برای بهبود سلامت روان در دوره نوجوانی تاکید می‌کند. اضطراب همین حالا هم شایع‌ترین مشکل سلامت روان در میان نوجوانان است. سازمان جهانی بهداشت برآورد می‌کند که در سطح جهان ۴٫۴ درصد از کودکان ۱۰ تا ۱۴ سال و ۵٫۵ درصد از نوجوانان ۱۵ تا ۱۹ سال دچار اختلال اضطرابی هستند؛ ترس یا دلشوره‌ای شدید و مداوم که کنترل آن دشوار است. نگران‌کننده این است که مشکلات سلامت روان در دوره نوجوانی می‌تواند پیامدهایی در سال‌های بعد زندگی داشته باشد و بر ضرورت شناسایی و مداخله زودهنگام تاکید می‌کند.
چرا ساعت بدن نوجوانان جابه‌جا می‌شود
هر فرد کرونوتیپ یا الگوی زمانی مشخصی دارد؛ یعنی این که صبح‌گاهی است یا شب‌زی. نویسندگان اشاره کردند که اگرچه این ویژگی در طول زندگی معمولا ثابت می‌ماند، در دوره نوجوانی تغییر قابل توجهی به سمت شب‌زی شدن رخ می‌دهد.
سارا چلاپا، از نویسندگان این مقاله در دانشگاه ساوتهمپتون، گفت: " در دوران بلوغ، ساعت درونی بدن معمولا چند ساعت به عقب جابه‌جا می‌شود؛ یعنی نوجوانان به طور طبیعی تا دیرتر احساس خواب‌آلودگی نمی‌کنند و در حالت ایده‌آل باید دیرتر هم بیدار شوند."
او افزود: " نوجوانان با مطالبات زیادی روبه‌رو هستند؛ از شروع زودهنگام مدرسه تا وقت‌گذرانی در شبکه‌های اجتماعی، که می‌تواند به‌ویژه در طول هفته خواب را از آنها بگیرد." تعارض میان این ترجیح زمانی و شروع زودهنگام مدرسه «طوفان کاملی» برای ناهماهنگی شبانه‌روزی ایجاد می‌کند؛ وضعیتی که در آن ساعت درونی بدن با زمان‌بندی دنیای بیرون همخوان نیست.  مهم است فراتر از کارهایی که هر فرد به تنهایی می‌تواند انجام دهد نگاه کنیم و ببینیم ساختارهای گسترده‌تر اجتماعی چگونه می‌توانند بر خواب اثر بگذارند.
او افزود: " این کار از پذیرش تغییرات زیستی خواب که در دوره نوجوانی رخ می‌دهد آغاز می‌شود، با دفاع از نیازهای خواب آنها ادامه پیدا می‌کند و شامل بازنگری در ساعت شروع دبیرستان‌ها برای حمایت از سلامت و رفاه جوانان است". نویسندگان تاکید کردند مهم است که توصیه‌های بهداشت عمومی، سلامت خواب را در میان نوجوانان ترویج کند و بر اهمیت زمان‌بندی منسجم خواب تاکید داشته باشد. در عمل، این می‌تواند به معنای آن باشد که مدارس در ساعت شروع خود تجدیدنظر کنند و والدین دوباره به قوانین استفاده از صفحه‌نمایش در شب فکر کنند؛ تغییرات ساختاری کوچکی که به گفته پژوهشگران ممکن است برای سلامت روان نوجوانان موثرتر از آن باشد که فقط به آنها بگوییم " زودتر بخواب"